महालेखा परीक्षकको कार्यालयले काठमाडौंको बौद्धनाथ क्षेत्रमा सञ्चालित वार्षिक अनुसन्धान र अध्ययनसँग सम्बन्धित अभिलेखहरू उचित प्रकारले संरक्षण गर्न श्री बौद्धनाथ क्षेत्र विकास समितिलाई निर्देशन दिएको छ।
महालेखा परीक्षकको ६३औं वार्षिक प्रतिवेदन अनुसार, समितिले काठमाडौं उपत्यकाका सबैभन्दा पुराना, ठूला र भव्य स्तूपमध्ये एक बौद्धनाथ स्तूप रहेको बौद्धनाथ क्षेत्रभित्रको बौद्ध धर्मसँग सम्बन्धित सामाजिक, आर्थिक, सांस्कृतिक र पुरातात्विक पक्षमा अनुसन्धान सामग्रीहरूको व्यवस्थित अभिलेख राखेको छैन।
समितिले, १९९६ को समिति गठन आदेशको धारा ४ अन्तर्गत, बौद्धनाथ स्तूप क्षेत्रमा बौद्ध धर्मसँग सम्बन्धित सामाजिक, आर्थिक, सांस्कृतिक र पुरातात्विक सम्पदाको संरक्षण गर्ने जिम्मेवारी पाएको छ।रिपोर्टले जनाएको छ कि समितिले उक्त क्षेत्रमा ठोस र अमूर्त बौद्ध सम्पदाको वार्षिक अनुसन्धान र अध्ययन कार्यक्रम संचालन गरे पनि, यी सामग्रीहरूलाई अभिलेख वा अन्य वैज्ञानिक विधिहरूमार्फत डिजिटल रूपमा सुरक्षित राख्ने संयन्त्र स्थापना गर्न असफल भएको छ।
यसैबीच, महालेखा परीक्षकको कार्यालयले समिति लाई यस्ता रेकर्ड र कागजातहरूलाई ठीकसँग व्यवस्थापन र सुरक्षित रूपमा संरक्षण गर्न निर्देशन दिएको छ।
रिपोर्टले सम्मेलन र बौद्ध तथा मेलम्ची घ्याङ्ग गुठीबीच युनेस्को विश्व सम्पदा सूचीकृत बौद्धनाथ क्षेत्रमा व्यवस्थापन सम्बन्धी जारी विवादहरू पनि औंल्याएको छ।
भू–व्यवस्थापन मन्त्रालयअन्तर्गत गुठी संस्थानअन्तर्गत सञ्चालन हुने गुठी र संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयअन्तर्गतका समितिबीच लामो समयदेखि विवाद हुँदाका कारण बौद्धनाथ क्षेत्रका सम्पदा स्थलहरूको उचित विकासमा अवरोध आएको छ। परिणामस्वरूप, काठमाडौं जिल्ला केन्द्र देखि पूर्वतर्फ आठ किलोमिटरमा अवस्थित यस क्षेत्रमा विदेशी पर्यटकहरूलाई आकर्षित गर्न सक्षम पूर्वाधार पर्याप्त रूपमा विकास गरिएको छैन।
